Melike USLU- Şevval CİNDİR/İSTANBUL, – YEDİTEPE Üniversitesi'nin TÜBİTAK desteğiyle yürütülen 'N.E.F.E.S.–SP' projesi çerçevesinde serebral palsili çocuklara sekiz hafta süreyle oyunlaştırılmış solunum ve postür eğitimi uygulandı. Eğitim öncesinde ve sonrasında gerçekleştirilen ölçümlerde çocukların solunum kapasitelerinin arttığı, daha derin nefes alabildikleri ve nefes verme sürelerini uzatabildikleri saptandı.

Yeditepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Fizyoterapi ve Rehabilitasyon Bölümü öncülüğünde, serebral palsili çocukların solunum kapasitelerini yükseltmek için önemli bir çalışma başlatıldı. 'N.E.F.E.S.–SP: Nitelikli Eğitimle Farkındalık, Erişilebilir Solunum - Serebral Palsi: Oyunlaştırılmış Solunum ve Postür Farkındalık Eğitim Modeli' adıyla yürütülen projenin bulguları, 13-14 Kasım günlerinde Yeditepe Üniversitesi'nde gerçekleştirilen çalıştay ve kapanış seminerinde aktarıldı. Kapanış çalıştayına katılan çocuklar, etkinlikte müzik dinletisi sundu ve çalıştay süresince çizdikleri resimleri sergiledi.

'SOLUNUM FİZİKSEL AKTİVİTENİN TEMELİNİ OLUŞTURUYOR'

Proje yürütücüsü ve Yeditepe Üniversitesi Fizyoterapi ve Rehabilitasyon Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Rasmi Muammer, serebral palsili çocukların rehabilitasyonunda solunum konusunun çoğu zaman geri planda tutulduğunu belirtti. Muammer, "Serebral palsi söz konusu olduğunda ilk akla gelenler yürüme, hareket kabiliyetleri ve fiziksel aktivitelerin geliştirilmesi oluyor. Ancak bu becerilerin tümü solunuma dayanıyor. Solunum yeterli değilse dayanıklılığı, dayanıklılık olmadan da fiziksel aktiviteyi sürdüremeyiz. Bu sebeple çocukların solunum kapasitelerini artırmaya, daha etkili biçimde nefes alıp vermelerine destek olmaya yöneldik" dedi.

Proje çerçevesinde çocukların solunum çalışmalarını adım adım öğrenmelerine imkan tanıyan web tabanlı bir uygulama hazırladıklarını aktaran Muammer, haftalar geçtikçe egzersizlerin güçlük seviyesinin yükseltildiğini söyledi. Uygulamanın evde kullanılabilmesi için de tasarlandığını dile getiren Muammer, "Çocuklar telefon ya da bilgisayarlarıyla uygulamaya giriş yapıp kendileri için belirlenen egzersizleri tamamlayabiliyor. Bu yolla eğitim boyunca öğrendiklerini günlük hayatlarında da devam ettirmelerini hedefliyoruz" diye konuştu.

POSTÜR EĞİTİMİ DE PROGRAMDA YER ALDI

Programın solunum egzersizleriyle sınırlı olmadığını, doğru duruş alışkanlıkları kazandırmayı da önemsediklerini kaydeden Muammer, "Çocukların otururken öne eğilmeleri göğüs kafesinin rahatça hareket etmesini, akciğerlerin de genişlemesini güçleştirebilir. Bu nedenle dik oturma ve doğru duruş alışkanlıklarını geliştirmeye yönelik çalışmalar yaptık. Solunum egzersizlerini postür eğitimiyle beraber yürüttük. Egzersizlerin düzenli biçimde izlenebilmesi amacıyla bir egzersiz günlüğü de hazırladık. Programın verimini yükseltmek ve devamlılığını desteklemek için ailelere ve eğitimcilere bilgilendirme ve eğitimler sunduk" dedi.

Çocukların dijital araçlarda geçirdikleri zamanı daha yararlı hale getirmeyi de amaçladıklarını ifade eden Muammer, geliştirilen uygulamanın egzersizlerin evde devam ettirilmesine olanak tanıdığını belirtti.

SOLUNUM KAPASİTELERİNDE ARTIŞ SAPTANDI

Projeyle ilgili değerlendirmede bulunan Türkiye Spastik Çocuklar Vakfı (TSÇV) Müdürü Uzm. Fzt. Turgay Arık, serebral palsinin çocuklarda hareket sisteminin yanı sıra solunum sistemi de dahil pek çok sistemi etkilediğini söyledi. Solunumun, çocukların fiziksel aktivitelerini sürdürebilmeleri bakımından taşıdığı öneme değinen Arık, "Serebral palsili çocukların rehabilitasyonunda hareket becerilerini geliştirmek öncelikli olarak ele alınıyor. Oysa solunum sistemi de hareket sistemi kadar önemli. Çocukların hareket sırasında daha az yorulması, fiziksel etkinliklerini sürdürebilmesi ve motivasyonlarını koruyabilmesi için solunum sistemlerini verimli kullanmaları şart. Bu gereksinimden hareketle N.E.F.E.S.-SP Projesi'ni başlattık. Hedefimiz hem ailelerde hem de bu alanda görev yapan uzmanlarda solunuma ilişkin farkındalık yaratmak ve çocuklara sekiz hafta süren bir eğitim programı sunmaktı" dedi. Eğitim programının başlangıcında ve tamamlanmasının ardından çocukların solunum kapasitelerinin ölçüldüğünü belirten Arık, sonuçlarda ilerleme kaydedildiğini aktardı. Arık, "Ölçümlerde çocukların vital kapasitelerinin, başka bir deyişle derin nefes aldıktan sonra dışarı verebildikleri hava miktarının arttığını gördük. Çocukların daha derin nefes aldıklarını, nefeslerini de daha uzun süre verebildiklerini gözlemledik. Bu bulgular, solunum egzersizlerinin çocukların solunum farkındalığına katkısı açısından önem taşıyor. Eğitim sürecinden aileler ve çocuklar da memnun kaldı" diye konuştu.

ÇOCUKLAR EGZERSİZLERİ OYUNLA GERÇEKLEŞTİRDİ

Egzersiz programının çocukların ilgisini koruyacak biçimde hazırlandığını söyleyen Arık, geleneksel, tekrar temelli çalışmalar yerine oyunlaştırılmış bir model kullandıklarını kaydetti. Arık, "Çocuklara monoton egzersizler vermek yerine onlar için oluşturulan web tabanlı uygulamayı kullandık. Bu sayede çocuklar oyun oynarken solunum egzersizlerini de yaptı. Çalışmaları daha keyifli hale getirip çocukların programa etkin biçimde katılmasını sağlamayı hedefledik" ifadelerini kullandı.

RENKLİ KAPANIŞ ÇALIŞTAYI

Proje çıktıları, 13 Kasım'da Yeditepe Üniversitesi Sanat ve Tasarım Fakültesi Konferans Salonu'nda düzenlenen çalıştayda ele alındı. Sekiz haftalık eğitim döneminin, uygulamaların ve edinilen deneyimlerin değerlendirildiği oturumlarda, modelin iyileştirilmesi ve yaygınlaştırılması için öneriler de paylaşıldı.

14 Kasım günü Yeditepe Üniversitesi Mühendislik Binası Avlusu'nda yapılan kapanış seminerinde çocuklar, aileler, eğitimciler ve proje ekibi buluştu. Müzik dinletisinin ve etkileşimli atölyelerin yer aldığı etkinlikte çocukların çizdiği resimler sergilendi. Ailelerle çocuklar eğitim sürecinde yaşadıklarını paylaşırken, kazanımların evde ve okulda devam ettirilmesinin önemine dikkat çekildi.

TÜBİTAK 4008 Özel Gereksinimli Bireylere Yönelik Kapsayıcı Toplum Uygulamaları Destekleme Programı çerçevesinde destek alan proje, Prof. Dr. Rasmi Muammer yürütücülüğünde gerçekleştirildi. Projede Yeditepe Üniversitesi'nden Dr. Öğr. Üyesi Aslı Yeral ve Dr. Fzt. Deniz Aslan araştırmacı; Dr. Öğr. Üyesi Elif Develi, Öğr. Gör. Ayça Yağcıoğlu Südor, Fzt. Zeynep Ongan ve Uzm. Fzt. Irmak Sıla Çetinel eğitmen olarak görev yaptı. İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa, Kardiyoloji Enstitüsü'nden Dr. Fzt. Kıymet Muammer araştırmacı; Fenerbahçe Üniversitesi'nden Doç. Dr. Başar Öztürk ile Dr. Öğr. Üyesi Baha Naci araştırmacı ve Sağlık Bilimleri Üniversitesi'nden Prof. Dr. Esra Pehlivan eğitmen olarak ekipte yer aldı. Türkiye Spastik Çocuklar Vakfı'ndan Uzm. Fzt. Turgay Arık, Fzt. Yüksel Çolaker ve Uzm. Fzt. Burak Şevket Vuran da eğitmen olarak projeye katkı verdi.